Dear visitor, we’re working on a new website. Coming soon!

projects books text cv publications contact

Toelichting ontwerp Purmerend / Weidevenne / terrein voormalige betoncentrale / Purmerend Prosperity Mach Eén & Mach Twee / Hans van Houwelingen 2007

 

Heart-Beat Purmerend Prosperity Mach Eén

 

De kraan van de voormalige betoncentrale van Purmerend, waarmee de zandschepen op het Noord Hollands kanaal werden gelost, was jarenlang het symbool voor de vooruitgang van Purmerend. Een louter functionele machine kreeg onbedoeld een symbolische functie en werd een landmark voor de stad.

In de moderne tijd werd beton het belangrijkste materiaal voor wederopbouw en vooruitgang. Voorspoed betekent bouwen, bouwen betekent beton. De betoncentrale in Purmerend was belangrijk voor locale economie en stond symbool voor wederopbouw en voorspoed. Het is begrijpelijk dat de fiere kraan op het terrein van de betoncentrale een culturele betekenis kreeg. Het aanschouwen van die kraan betekende opgestroopte mouwen; er werd gewerkt aan een toekomst.

Nu de kraan verdwenen is wordt hij gemist. Waarschijnlijk niet alleen als landmark, maar vooral als representant van een tijd waarin idealen en hard werken de toekomst verzekerden.

 

Uw opgave is een landmark te ontwerpen dat de kraan vervangen kan. Een belangrijke vraag hierbij is of dit kunstwerk behalve landmark ook een betekenis kan genereren die recht doet aan de tijd waarin de kraan functioneerde. Vanzelfsprekend voor een nieuw landmark is dat namelijk allerminst.

Rond de jaren zeventig werden in Nederland vele artistieke landmarks gemaakt, meestal grote abstracte objecten die inmiddels een minder geslaagde episode in de geschiedenis van kunst in de openbare ruimte vertegenwoordigen. Het is een uitdaging om in die dubieuze traditie een nieuw landmark te plaatsen dat in plaats van een artistiek dieptepunt, stedelijke vooruitgang representeert.

Als er opnieuw een landmark moet verrijzen op deze plek, kan een artistieke verwijzing alleen volstaan als er een duidelijk en logisch verband bestaat tussen dit nieuwe symbool en het oude symbool. Mijn voorstel is daarom om het enige restant van de oude kraan, de zeventig meter lange betonnen richel waarop de rails waren gemonteerd, als relikwie te gebruiken, ook al heeft dit authentieke overblijfsel van de kraan weinig esthetische kwaliteit. De onooglijke richel moet niet alleen in de huidige vorm blijven bestaan, maar ook zijn functie als rail terug krijgen.

Uitgangspunt is daarom geweest een esthetische kwaliteit toe te voegen, zonder de nostalgische kwaliteit daarmee te ondermijnen. Het voorstel - mach één - is om de lange betonnen rand opnieuw te voorzien van stalen rails, zodat het wordt zoals het was: een rails voor de kraan van de betoncentrale. Op vier punten schieten de rails als een cardiogram de lucht in. Een nieuwe landmark ontspruit vrijwel letterlijk uit de bewogen geschiedenis van de oude kraan. Het is de registratie van de dynamiek van deze plek.

Stad-Meubel Purmerend Prosperity Mach Twee

 

Welvaart is een aan de economie gerelateerd begrip. Uw opgave een alternatief symbool te ontwerpen ter vervanging van de kraan van de betoncentrale, die de groei van Purmerend zelf jarenlang zo goed had uitdrukt, is begrijpelijk. Het is echter ook denkbaar om dit succes vanuit een ander gezichtspunt te benaderen. De voorspoed van een stad tekent zich in eerste instantie weliswaar af in economische vooruitgang maar op den duur in zijn cultuurgoed.

De vooruitgang ten tijde van de betoncentrale werd geduwd en gestuwd door modernistische idealen. We leven we nu in een ander tijdperk maar de huidige vinex-wijken zouden niet hebben kunnen bestaan zonder het gedachtegoed van vooruitstrevende architecten, met ideeën en overtuigingen. Het is niet onwaarschijnlijk dat de welvaart mede het gevolg is van het werk van architecten als de in Purmerend geboren en getogen Mart Stam (1899-1986).

Mart Stam kreeg een grote reputatie als architect van de Nieuwe Zakelijkheid en werd door zijn moderne opvattingen over bouwen wereldwijd geroemd als architect van de toekomst. De toepassing van beton gaf de architecten in die tijd ongekende mogelijkheden. Beton wás vooruitgang. De eerste en enige zelfstandige opdracht die hij uitvoerde in Purmerend, in 1926, betrof een monumentale betonnen zitbank, ter ere van de plaatselijke huisarts J.J.Maats. Restanten van het monument bestaan nog steeds, maar het werk is inmiddels onherkenbaar.

In de overdrive (mach-twee) zou ik de groei van Purmerend zichtbaar willen maken door de zitbank van Mart Stam te reconstrueren, te de-monumentaliseren en in bescheiden serieproductie te nemen om als stadsbank in Purmerend te functioneren. De bank van Mart Stam functioneert dan niet meer als een uniek gedenkmonument, maar als monumentaal stadsmeubel.