Dear visitor, we’re working on a new website. Coming soon!

projects books text cv publications contact
Amsterdam / onderdoorgang Korte Prinsengracht
Project: Filmset aan het IJ
Titel kunstwerk: Talking to Me?
Ontwerp 2007  
Tekst: Hans van Houwelingen

Amsterdam begint (of houdt op) bij het Centraal Station. Tot enkele jaren geleden zou niemand deze constatering tegenspreken. Het tussen 1881 en 1889 gebouwde station van architect P.J.H.Cuypers sluit de stad af van het IJ, waardoor de bouw ervan altijd omstreden is.
De laatste decennia is er volop gewerkt aan de ontwikkeling van de zuidelijke IJ-oevers en de Oostelijke Eilanden. Het is inmiddels een ideale omgeving voor nieuwe vormen van wonen, werken, cultuur en recreatie. Aan de andere kant van het IJ ondergaat Amsterdam-Noord in hoog tempo eveneens een metamorfose. De binnenstad van Amsterdam wordt hierdoor aanzienlijk uitgebreid. In tegenstelling tot vroeger bestaat Amsterdam nu ook achter het station.

Er is veel in het werk gesteld om de IJ-oevers op een vanzelfsprekende wijze in te voegen in het stadse leven. De spoorbanen en het station zijn echter keiharde stedenbouwkundige feiten die niet opzij kunnen worden gezet. Het spoor blijft de scheiding handhaven tussen de binnenstad en het IJ. Bereikbaarheid is de zwakke schakel. Het spoor is een hinderlijk obstakel en de vele en onderdoorgangen zijn de enige toegang tot de stadsdelen.
Nu het stationsgebied wordt verbeterd, ontwikkelen zich ook initiatieven om deze onderdoorgangen aan stedelijke betekenis te doen winnen. Was die onderdoorgang voorheen een enigszins onheilspellende sluis naar niemandsland, toekomstig moet het een cruciale portaal van stedelijke beleving worden. De onderdoorgang is de bottleneck in de logische verbinding van de binnenstad met het IJ. Daarmee wordt het een instrument voor de leefbaarheid en beleefbaarheid van de stad.

Over enige tijd zal op de Noordelijke IJ-oever het nieuwe Filmmuseum worden gebouwd. De Amsterdamse wethouder Gehrels zegt hierover: "De nieuwbouw van het Filmmuseum zie ik als een van de symbolen van de Amsterdamse renaissance. De opening van de nieuwbouw van grote culturele instellingen zal de positie van Amsterdam als Europese Topstad onderstrepen. Tegelijkertijd is het een architectonisch landmark dat het aangezicht van Amsterdam-Noord onomkeerbaar zal veranderen. Het Filmmuseum is, net als het Muziekgebouw, een prachtige visuele overbrugging van het IJ."
Het Filmmuseum overbrugt het IJ; de onderdoorgang bij de Korte Prinsengracht is de lijnrechte verbinding van dit nieuwe architectonisch landmark met de binnenstad. Accentuering van deze relatie heeft een positief effect op het functioneren van deze omgeving.

Het project Filmset aan het IJ is in ontwikkeld om hieraan gestalte te geven. Het daglicht wordt altijd even gedimd bij het passeren van een onderdoorgang. Een kort moment ontstaat een andere wereld, zoals een film de kijker kortstondig in een andere wereld plaatst. Dan gaat het licht weer aan voor de orde van de dag. De onderdoorgang bij de Korte Prinsengracht, ter hoogte van het filmmuseum, krijgt een eigen, op film geënte, belevingswaarde.
De onderdoorgang ter hoogte van het Filmmuseum bestaat uit een spoor- en een weggedeelte. Twee kunstenaars hebben in coherentie een ontwerp gemaakt. Het lichtkunstwerk van Chris Hutter, onder het oude deel van de onderdoorgang, heeft associaties met een filmset. Fel licht en zware slagschaduw zorgen voor een dramatische beleving van de architectuur. De oude geklinknagelde spoorbrug voelt even als het decor van een Hitchcock film.
Het kunstwerk van Hans van Houwelingen, getiteld Talking to Me?, zoekt een parallel tussen film en stedelijke beleving. Het 2100 m2 grote plafond van de onderdoorgang van de Westerdokskade is volledig bedekt met citaten uit Chinese cinema. Tezamen worden ongeveer 2100 Chinese karakters van een meter groot aangebracht. Op de hoek Haarlemmerhouttuinen komt een aanduiding van het kunstwerk.
De titel van het kunstwerk, Talking to Me?, is het beroemde citaat uit Martin Scorseses film Taxidriver uit 1976. De citaten op het plafond zijn vergelijkbaar beroemde citaten afkomstig uit de Chinese cinema.

Het Chinese schrift is opgebouwd uit associatieve verbindingen van beelden. In tegenstelling tot de meeste talen, die worden weergegeven door middel van een fonetisch schrift, waarin de uitspraak wordt neergeschreven, maakt het Chinees gebruik van een karakterschrift. De Chinese taal heeft een groot aantal verschillende pictogrammen die een belevingswereld omschrijven. Chinese pictogrammen bestaan uit schrifttekens die rechtstreeks afgeleid zijn van een gestileerd beeld van het begrip of voorwerp. Het karakter ri 日  bijvoorbeeld, staat voor zon. Het is afgeleid van een oorspronkelijk cirkelvormig pictogram met een punt in het midden. Het karakter ming 明 betekent helder en is afgeleid uit de combinatie van pictogrammen voor zon (links) en maan (rechts).
De Chinese taal kenmerkt zich door het oproepen en combineren van beelden. De beeldende verschijning en filmische betekenis van de Chinese taal zijn uitgangspunt voor toepassing op deze locatie.

De Chinese taal wordt gesproken door ongeveer 1.220.000.000 (één miljard tweehonderdtwintig miljoen) mensen. In rap tempo ontwikkeld zich de Chinese economie, die steeds meer Chinese bezoekers naar Europa brengt. Ook Amsterdam als Europese Topstad zal daar zijn voordeel mee doen. Het is daarom alleszins relevant hierop te anticiperen. Niet als commercieel gewin, maar om in volle rondvaartboten nietsvermoedende Chinezen het hoofd van verbazing in de nek te doen vallen. Dit kunstwerk zal bijdragen aan het internationale karakter van Amsterdam. Vandaar ook de titel voor dit kunstwerk: Talking to Me?

Het uitgangspunt bij dit ontwerp is geweest om naast een artistiek doel, eveneens een stedenbouwkundige verbetering aan te brengen. De ruimte onder het viaduct wordt maar voor een klein deel - in de breedte - als onderdoorgang gebruikt. De meeste ruimte doet dienst als parkeerplaats en voelt verlaten aan.
De Chinese tekst is in de lengterichting van het gehele plafond aangebracht, waarmee een sterk visueel accent op de lengte van het viaduct komt te liggen. De parkeerruimte wint daardoor aanmerkelijk aan stedelijke kwaliteit.