Dear visitor, we’re working on a new website. Coming soon!

projects books text cv publications contact

Harderwijk / Drielanden / Triasplein
Ontwerptoelichting / Hans van Houwelingen 2006-09-12


Birthmark , landmark

Slechts enkele decennia geleden was het nog de gewoonste zaak
om de periferie van een stad te beschouwen als een buffer voor bevolkingsaanwas. Monotone grijze wijken rondom een oude kern was de vaste uitkomst van een stad die aan uitbreiding deed. Het doorsnee beeld van een Nederlandse stad is dan ook bepaald door een aangenaam centrum temidden van saaie woonwijken.
De laatste jaren heeft een veranderend inzicht een kentering in deze tendens in gang gezet. Het op modernistische ideologie gebaseerde gelijkheidsbeginsel waarmee mensen in monotone slaapwoonwijken werden gehuisvest heeft plaatsgemaakt voor een marktgericht denken waarin aan de wensen van de individuele bewoner tegemoet gekomen wordt. Het wordt de laatste jaren steeds duidelijker dat het modernistische ideaal van gelijkheid een gebrek aan eigenheid met zich mee heeft gebracht, een gemis dat vandaag de dag sterk wordt gevoeld. Nederland stelt zichzelf de taak zijn identiteiten opnieuw te definiëren. Er wordt geen opdracht meer verstrekt voor de bouw van een stadswijk, een gebouw of kunstwerk, zonder de eis om bij te dragen aan de identiteit van de omgeving.
Het nieuwste stadsdeel van Harderwijk, Drielanden, is zo’n hedendaagse wijk met een eigen identiteit. 4600 nieuwe woningen moeten hier het thuis worden van Harderwijkers, vertelt de website van gemeente. Het ontwerp berust op een integraal plan dat accent legt op diversiteit zodat vrijwel ieder individu zich hier thuis zal kunnen voelen. Een conglomeraat van woningen, winkelruimte, horeca, dienstencentra en culturele ruimte. Daarnaast niet-commerciële voorzieningen als een woonzorgcentrum, een kinderdagverblijf, een basisschool, een sportzaal, een wijkcentrum en kerkcentrum en een woontoren met 22 appartementen voor bijzondere woonvormen. De voorzieningen, de architectuur en de inrichting van de openbare ruimte zijn er op gericht Drielanden een eigen gezicht te geven. Uit alles spreekt de behoefte dat deze nieuwe wijk een eigen identiteit zal ontwikkelen.
Het ontwerp dat ik u wil voorleggen sluit aan bij deze gedachte, ook de hedendaagse beeldende kunstenaar is een speurhond naar identiteit geworden. Van groot belang voor mij is de notie dat de identiteit van een plek ontstaat ten gevolge van dynamische stedelijke processen door de tijd heen, de genius loci. Een locatie moedwillig voorzien van identiteit- zoals tegenwoordig veel gebeurt d.m.v. het simplistisch uitbaten van historische anekdotes- is het gevolg van commerciële strategie, maar niet levensvatbaar. Identiteit ontstaat in de loop der jaren, als het leven op een bijzondere wijze vat gekregen heeft op de omgeving. In dat opzicht kan op deze fonkelnieuwe locatie alleen maar speculatief over identiteit worden nagedacht. Het uitgangspunt voor een kunstwerk op het Triasplein in Drielanden is dan ook geweest een voorwaardenscheppende situatie te vinden.
Deze wijk is nieuw, niet alleen de gebouwen, maar ook de mensen die hier wonen zijn nieuw. Alles ademt de sfeer van een begin. Het is opvallend hoeveel jonge gezinnen deze plek hebben uitgezocht om hun kinderen op te voeden. Het werk dat ik zou willen maken is eenzelfde begin, gebaseerd op de geboorte van kinderen in Drielanden.
In de cirkelvormige vijver op het Triasplein staat een smeedijzeren boom waaraan in de loop der tijd steeds meer hangsloten worden geklikt met de namen en de geboortedata van in de wijk nieuw geboren kinderen. (Referentiefoto’s geven een beeld van dit gebruik in sommige landen, waar geliefden hun naam in een slot graveren en dat voor eeuwig aan een ijzeren brug vastklinken.) In de loop der tijd zal de hoeveelheid sloten groeien en de boom in meerdere opzichten de vruchtbaarheid van Drielanden aangeven.
Via de diverse centra in deze wijk zou ik een ritueel in het leven willen roepen waarbij vaders uit deze wijk een hangslot, met daarin de naam van hun pasgeboren kind gegraveerd, aan de boom hangen. Deze gewoonte zal aanvankelijk wel wat geregel en organisatie vergen, maar er is alle kans dat het ritueel van te water gaande vaders uitgroeit tot een bekende activiteit waarin de buurt zich herkent.
Mijmerend over mijn jeugd herinner ik toch vooral datgene wat specifiek was, dat wat nergens zo was dan op de plek waar ik opgroeide. Ik stel me voor dat kinderen die opgroeiden in Drielanden met genoegen terug denken aan die momenten waarop er weer een aantal vaders te water gingen om trots een nieuwe vrucht aan de boom te hangen. Die met hun naam hangt er ook nog ergens tussen.
Aanvankelijk markeert de boom het begin van Drielanden, waarna kan hij groeien en zijn eigen betekenis kan veroorzaken. De beste kunstwerken  leggen immers geen beslag op de tijd maar zijn in staat een cultuur om zich heen te creëren.
De ongeveer 5 meter hoge boom moet worden gemaakt van smeedijzer: gecomponeerd, gecompliceerd en sierlijk. Het smeedijzer aan de oude Amsterdamse bruggen op de bijgaande referentiefoto’s geeft een indruk van de mogelijkheden van deze oude techniek. Verzinkt en poeder gecoat heeft het een zeer lange levensduur. Uiteraard refereert smeedijzer aan bruggen en water, maar het toont vooral als een stevig, eigenzinnig en mooi stedelijk materiaal.