projects books text cv publications contact

De Brug van Alphen
Alphen aan den Rijn, 2003

Het stadsblad Hart van Alphen beschrijft in 1997 de plannen voor een herinrichting van het Thorbeckeplein.
Het plein zal een gedaanteverwisseling ondergaan door de aanplant van fraaie platanen, de parkeergarage wordt opgeknapt en er wordt een horecapaviljoen gebouwd. Een bijgevoegde artists impression toont inderdaad een zonovergoten plein, met mensen die volop genieten in de schaduw van prachtige bomen.
Zoals zo vaak leidt een mediterraan ideaalbeeld voor de inrichting van een Nederlands plein tot teleurstelling.
Zes jaar later schrijft de BK-commissie van Alphen aan den Rijn: “Op dit moment is het Thorbeckeplein in feite een in alle opzichten treurig plein. De uiterst matige kwaliteit van de omringende architectuur en het al te heterogene karakter ervan zijn hier debet aan. Het café-restaurant in het midden verstoort de identiteit van het plein. De vernieuwingen aan de Hoge Zijde maken schrijnend duidelijk, dat met volle inzet aan de verbetering van dit plein moet worden gewerkt.”
Alphen aan den Rijn doet in 2003 een beroep op de beeldende kunst om het Thorbeckeplein te verbeteren. Echter, de manier waarop doorgaans in Nederland met kunst in openbare ruimte wordt omgegaan, laat niet veel meer ruimte dan het aanbrengen van een vrolijk accent, of anders gezegd, het camoufleren van misère. Dergelijke kunst zal na de volgende zes jaar ongetwijfeld opnieuw tot de conclusie leiden dat er is gefaald en het Thorbeckeplein nog even treurig is.
Om daadwerkelijk tegemoet te komen aan de wens van de opdrachtgever, een plein te maken dat een tegenwicht vormt voor de Hoge Zijde, zal er vanuit een ander artistiek perspectief moeten worden gedacht. Het plein zal structureel moeten veranderen, niet weer worden opgelapt. Ik heb mij daarom de taak gesteld een visie op het plein te ontwikkelen waarin artistieke, stedelijke en stedenbouwkundige aspecten als vanzelf in elkaar grijpen en elkaar versterken.
Het belangrijkste stedelijke element van Alphen is haar Oude Rijn. Het eerste wat de Romeinen ondernamen toen ze zich in het huidige Alphen vestigden, was het bouwen van een brug over de rivier. Honderden jaren bleef op deze plaats een nederzetting aan het water bestaan. Sindsdien is Alphen langzaam getransformeerd van dorp tot stad
aan de Rijn en kan het zich inmiddels scharen onder de vele steden waarin een rivier als aorta door het stadshart stroomt.
Nu in deze tijd de praktische noodzaak van rivieren of kanalen voor een stad minder evident is, toont zich in veel gevallen de schoonheid van hun logische oorsprong. Vele steden zijn betoverend mooi door de rivieren die hen doorsnijden. Vanzelfsprekend brengt de noodzaak van bruggen met zich mee, dat zij naast hun functionaliteit, een representatieve rol in een stad vervullen. Wie kent niet de Pont Neuf in Parijs, De Golden Gate Bridge in San Francisco, de Brooklyn Bridge in New York, de Ponte Vecchio in Florence, de Rialto brug in Venetië, de Erasmusbrug in Rotterdam, de Berlagebrug in Amsterdam? Een mooie brug is, naast een paradepaardje van techniek, in staat de stedelijke omgeving en zelfs de ontwikkeling van de stedelijke cultuur te beïnvloeden. Alphen aan den Rijn voldoet aan alle voorwaarden om, door middel van een bijzondere brug, aan stedelijkheid te winnen. Gezien de reeds bestaande plannen voor een nieuwe brug, ligt hier in mijn ogen een enorme mogelijkheid om een meervoudige slag te slaan.
Voor een goede balans in de stad moet de rivier de stad niet scheiden, maar zichzelf als het hart van de stad presenteren. Om dit te bewerkstelligen zou de Oude Rijn een grotere representatieve rol moeten gaan spelen. Een voorname brug geeft de rivier meer stedelijke uitstraling. Het stadsbeeld zal daardoor drastisch veranderen. De Oude Rijn wordt de logische as van de stad, die daarmee meer samenhang krijgt en aan stedelijkheid wint.
Tegelijkertijd kan een uitgekiende brug de zogeheten Lage Zijde van Alphen aan den Rijn spectaculair ontsluiten en derhalve stedenbouwkundige voordelen bieden. De reeds begonnen stadsvernieuwing aan de Hoge Zijde laat duidelijk zien hoe belangrijk het contact met het water is, waarvan aan de Lage Zijde bijna geen sprake is. De huizen staan er met hun achtergevel naar de rivier gekeerd en privé-tuinen maken toegang onmogelijk.
Mijn voorstel is deze situatie te benadrukken door een brug te bouwen, die dwars door deze bebouwing heen het Thorbeckeplein ontsluit. Je zou bijna kunnen zeggen, een brug die het Thorbeckeplein ontzet. Geen brug van oever tot oever, maar een brug die een directe verbinding maakt tussen het Thorbeckeplein en de Hoge Zijde. Het Thorbeckeplein dat nu slechts via een omweg bereikbaar is, zal in directe verbinding staan met het andere stadsdeel en een volwaardige centrumfunctie krijgen.
Een grandioze brug die achter het horecapaviljoen landt, maakt van een “in feite in alle opzichten treurig plein” een in vele opzichten spannend plein. Door deze brug krijgen onlogische aspecten van het plein plots een logische functie, waardoor zijn vorm beter wordt en het geheel gaat kloppen. Wat lelijk was wordt mooi.
Het horecapaviljoen, dat nu verloren op het plein zweeft is in het ontwerp van de brug opgenomen en komt, alsof het ervoor gemaakt is, kraakhelder en stevig op zijn plaats te staan. Dit zelfde geldt voor de bebouwing aan de Thorbeckestraat. De monotonie van de architectuur sluit goed aan bij de zakelijkheid van de brug. De Thorbeckestraat wordt in plaats van op een vage manier doodlopend, een duidelijke oost-westverbinding. Het Thorbeckeplein wordt normaal bereikbaar. Het voelt niet meer aan als een stedenbouwkundig slecht gesitueerd plein dat met veel infrastructureel geschuif toegankelijk is gemaakt. Met de komst van de brug wordt dit plein de meest radicale plek van de stad en geeft daarmee een stevige impuls aan de Lage Zijde.
De surreële brug, die bij drukke scheepvaart voortdurend naar de stad wuift, zal uitgroeien tot een belangrijk stedelijk element en een reputatie krijgen. De Brug van Alphen prikkelt de geest omdat zij even vanzelfsprekend als waanzinnig is.

Bron: Hans van Houwelingen, toelichting ontwerp ‘De brug van Alphen’, 2003