Geachte
Sinds de huisvesting in het voormalige pand van de Vrije Gemeente op het adres Weteringschans 6-8 in Amsterdam, is Paradiso zich bewust geweest van de historische en architectonische waarde van het gebouw. De bijeenkomsten van De Vrije Gemeente kenmerkten zich door religieuze inspiratie, vrij van dogma's, met aandacht voor andere religieuze- en levensopvattingen en het uitdragen van een op humanisme gebaseerde moraal. In het verlengde van een omvangrijke restauratie ontstond in het voorjaar van 1993 het plan om de verloren glas in loodramen door nieuwe voorstellingen te vervangen. Op de zestien oude ramen, die in de jaren zestig werden vernield, figureerden portretten van prominente erflaters van de Vrije Gemeente zoals: Spinoza, Kant, Lessing, Goethe, Emerson, Marcus Aurelius, Juliana van Stolberg, Dante, Thomas a Kempis, Zwingli, Maarten Luther, Luther, Socrates en Jezus Christus.
In 1995 werden beeldend kunstenaars Hans van Houwelingen en Berend Strik gevraagd om nieuwe glas-in-lood ramen voor Paradiso te ontwerpen. Ze werden gevraagd een serie ramen te ontwerpen op de begane grond van de grote zaal met "allegorische voorstellingen, waarin de parameters van het menselijk bestaan worden gevisualiseerd en geordend". Als leidraad voor de thematiek werden in de opdrachtformulering onderwerpen genoemd als: de liefde, oorlog, het kapitaal, de natuur, het lichaam, de dood, het immateriële en de machine. De kunstenaars stelden zichzelf de opdracht om in de schaduw van deze grote existentiële thema's op zoek te gaan naar hedendaagse ontwikkelingen, die nieuwe ethische en morele vragen oproepen. Kort gezegd gingen zij op zoek naar de moderne moraal. In hun toelichting bij het aanvaarden van de opdracht schreven ze de volgende tekst:
"Met het einde van het tijdperk waarin ideologie en geloof maatschappelijke constanten vormden is, door het ontbreken van collectieve zin, het formuleren van existentiële waarheden voor een publiek een hachelijke zaak. Het individualisme brengt met zich mee dat iedere keuze voor een verbeelding van moraal wordt gecompromitteerd door de vele mogelijkheden andere keuzes te maken die even geldig zijn. De willekeur die daardoor ontstaat heeft ons lange tijd parten gespeeld. Bij alles wat bedacht kan worden, dient zich de vraag aan in hoeverre deze persoonlijke gedachte een universele waarde zou kunnen vertegenwoordigen. Hoewel we er nooit helemaal aan kunnen ontkomen, zouden de ontwerpen toch zo min mogelijk een exposé van twee individuen, twee kunstenaars, moeten zijn maar - zoals de opdrachtgever formuleert - een ordening die van alle tijden en plaatsen is.
Ook de tijd is een lastige factor. De wereld is te snel voor glas-in-lood. Een sprekend beeld vandaag, kan morgen, door gebrek aan actualiteit, niet meer worden herkend. De wreedste dictator, in de ogen van de hele wereld de verpersoonlijking van het kwaad, wordt door de actualiteit snel ingehaald, als hij als een zielig mannetje in Scheveningen gevangen zit. Er is een tijdspanne nodig om een onderwerp te toetsen.
Bovendien begeeft het verbeelden van moraal, ook al betreft die de moderne tijd, zich onwillekeurig binnen een religieuze traditie. Het feit dat glas-in-lood ramen door de eeuwen heen voornamelijk de kerkelijke moraal representeerden, maakt dat zelfs onvermijdelijk. Als, in het kielzog daarvan, naar antwoorden op existentiële vragen wordt gezocht dreigt een betweterige situatie. Wie zijn wij om in een kerk of een poptempel de waarheid te verkondigen? Het was bij deze opdracht daarom cruciaal een werkwijze te vinden die de voorstellingen op onze ramen legitimeert.
Het achterwege blijven van ‘de waarheid' wordt volgens ons het best gecompenseerd als de onontkoombare persoonlijke interpretatie wordt ondersteund door de werkelijkheid. We zijn op zoek gegaan naar existentiële onderwerpen die nieuwe ethische kwesties aan de orde stellen, op voorwaarde dat wij zelf getuige zijn van die ontwikkelingen, waardoor het accent niet op de waarheid maar op de werkelijkheid komt te liggen. We hebben onszelf het criterium gesteld dat geen enkele afbeelding op een raam willekeurig gekozen mag zijn en dat elk beeld het resultaat moet zijn van een in de realiteit getoetste gedachte; vandaar de keuze voor fotografie. We willen, anders gezegd, meemaken waar we het over hebben om aan de willekeur te ontsnappen.
Het is de bedoeling zestien thema's te bestuderen en stuk voor stuk op zoek te gaan naar een situatie waarin onze gedachte zich als werkelijkheid voordoet. Het is een zoektocht naar extreme situaties in de moderne werkelijkheid, waardoor nieuwe morele vragen worden opgeroepen."
Het plan bestaat nu om parallel aan een documentatie van dit kunstproject een aantal schrijvers/denkers te vragen zich te verdiepen in dezelfde thema's en het geheel in boekvorm uit te geven. Het is onze wens dat de auteurs vanuit hun eigen optiek deze onderwerpen behandelen; ze hoeven dus niet dezelfde invalshoek te kiezen als Strik en Van Houwelingen. De essays worden gebundeld in een boek dat een scherp tijdsbeeld geeft: een verslag in tekst en beeld van actuele existentiële waarden. Oftewel een bloemlezing over hedendaagse moraal.
In de volgende alinea's worden de glas in lood ramen die tot dusver door de kunstenaars werden gemaakt kort omschreven.
Raam 1: de Moeder. In dit raam is de moeder een succesvolle hoogzwangere zakenvrouw. Geen heilige maagd maar een moderne vrouw die essentiële en existentiële keuzes maakt. Een vrouw die in een wezenlijk paradoxale omstandigheid het bestaan weet te doorgronden. De afgebeelde vrouw is topmanager van een succesvol Praags bedrijf die doelbewust kiest voor het moederschap.
Raam 2: de Liefde. Door middel van een CT scan is geprobeerd de liefde te traceren in de lichamen van twee geliefden. De liefde bevindt zich ergens tussen wetenschap en mythe. Dit raam gaat over het schemergebied van de liefde.
Raam 3: de Schepping. Het schaap Dolly met op de achtergrond haar schepper in het Roslin institute in Edinburgh. Het eerste door mensen gekloonde levende wezen. Het lam werd door de mens geschapen.
Raam 4: de Arbeid. Een verheven, socialistisch aandoend portret van de in 1999 overleden Peter Giele, (die hard werken tot kust verhief), met in zijn handen een zware moker. Een in zijn eigen begrafenis geprojecteerd zinnebeeld van de arbeid. Een raam dat staat voor de teloorgang van het arbeidsethos.
Raam 5: het Huwelijk. Op dit raam is het allereerste 'homohuwelijk' afgebeeld, dat beschouwd kan worden als een hoogtepunt in de ontwikkeling van mensenrechten. Bij het huwelijk wordt vanaf 1 april 2001 in Nederland wettelijk geen onderscheid in sekse meer gemaakt.
Raam 6: het Portret. In juni 2001 werd het menselijk genoom als voltooid beschouwd. Een DNA-code is uniek voor ieder levend wezen. Men spreekt dan ook van de genetische vingerafdruk, die behalve voor het
opsporen van ziekten met een erfelijke oorsprong, ook wordt gebruikt tegen
daders van misdrijven of papa's die het vaderschap
ontkennen. Dit raam is een DNA profiel van Hans van Houwelingen. Het forensisch laboratorium in Delft vertaalde zijn spuug in een internationaal erkend DNA rapport. De identiteit van Hans Van Houwelingen ligt vast in zijn DNA, een realistisch zelfportret van deze kunstenaar.
Raam 7: de Dood. Afgebeeld is een vrouw die op het moment van haar euthanasie de cameraknop bedient om haar moment van sterven te registreren. De regie over haar leven is gekoppeld aan de regie over dit raam. Een raam over zelfbeschikkingsrecht in leven en dood.
Raam 8: de Kerk. Dit raam gaat herschikking van het religieuze krachtenveld. Een collage van gezichten van heiligen, afkomstig uit oude glas in lood ramen uit talloze kerken. Letterlijk is het een gerecycled raam, figuurlijk een herpositionering van het Christendom.
Raam 8: de Oorlog. In deze tijd lijkt het menselijk lichaam uit te groeien tot het ultieme wapen: de zelfmoordterrorist. De westerse technologische oorlogsmachinerie wordt doeltreffend bestreden met het lichaam. Een martelaarsprentje van een Palestijnse zelfmoordenaar, wordt uitgevoerd in glas in lood. In levende lijve laat de zelfmoordenaar zich graag fotograferen voor een geïdealiseerde achtergrond.
Suicide-bombers worden gezien als martelaars of moordenaars, afhankelijk van het perspectief van waaruit gekeken wordt. zijn Het is de paradoxale tragiek van oorlog. Op deze locatie- een voormalige kerk- is de overeenkomst met afbeeldingen van christelijke heiligenlevens en martelaarsschap evident.
Zonder expliciet een positie te betrekken, heeft dit portret van een zelfmoordenaar in glas in lood, menselijke, politieke, culturele, mediamieke en religieuze dimensies. Dit raam is bedoeld om de dubbelzinnigheid van verschijnselen, ideeën, gedragingen en verworvenheden ten tijde van oorlog naar voren te brengen.
Raam 9: de Natuur. Tegenwoordig zijn bijna alle paleontologen het erover eens dat verandering van het klimaat de oorzaak is geweest van het uitsterven van de dinosaurussen. Dat belooft wat voor de mens! Ook in deze tijd ondergaat het klimaat weer een grote verandering met een ernstige verstoring van het evenwicht van het aardse ecosysteem tot gevolg.
In een rap tempo slinken de regenwouden in Brazilië en Indonesië. Planten en diersoorten verdwijnen. De biodiversiteit vermindert. De meest kwetsbare gebieden zijn de tropische regenwouden en de kust- en binnenwateren. Door het opwarmen van de aarde smelten de ijskappen, met grote gevolgen. Een stijgende zeespiegel, minder ijs, meer regen en overstromingen, hogere temperaturen, hittegolven, droogtes, en orkanen.
Al Gore zette Global warming bovenaan de lijst van populaire onderwerpen. Duurzaamheid is de nieuwe mode, CO2 de nieuwe vijand. Filmsterren vliegen de wereld over om te spreken over het behoud van de aarde. Wie valt er niet voor een milieubewuste flirt van Brad Pitt of Angelina Jolie! Zijn zij de aanzet zijn tot een nieuwe levensstijl of de laatste dino's?
met een vriendelijke groet
|
|
