projects books text cv publications contact

Toelichting / Zoetermeer / Oosterheem

Ontwerp / Hans van Houwelingen 2008 - 2013

 

Birthmark,

 

"Goede kunstwerken creëren tijd."

Achtergrond

Pas enkele decennia geleden was het nog de gewoonste zaak om de periferie van een stad te beschouwen als een buffer voor bevolkingsaanwas. Monotone woonwijken rondom een oude kern bepaalden het doorsnee beeld van de Nederlandse stadsuitbreiding. Het modernistische ideaal van gelijkheid leidde na verloop van tijd tot een gemis aan individualiteit en eigenheid. Steeds vaker willen bewoners zich kunnen herkennen in hun woonomgeving. In deze tijd wordt er graag aan de wensen van de individuele bewoner tegemoet gekomen.

Identiteit

Ook de nieuwe wijk Oosterheem probeert zich te onderscheiden en ontwikkelt een eigen gezicht. Rondom een compleet nieuw centrum gaan 8500 nieuwe woningen binnenkort 24000 nieuwe mensen huisvesten.

Een nieuw monumentaal beeld, zo beschrijft uw opdracht voor een kunstwerk, moet de aanzet geven tot de ontwikkeling van de identiteit van Oosterheem. Het is een mooie rol voor een kunstwerk om stilaan de ziel van een omgeving in zich op te nemen om die weer te kunnen prijsgeven. Maar die opgave is niet gering, identiteit kan niet worden verzonnen, maar ontstaat ten gevolge van stedelijke processen door de tijd heen, de genius loci. In dat opzicht kan op deze fonkelnieuwe locatie alleen maar speculatief over identiteit worden nagedacht.

De tijd slijpt identiteit in een omgeving. Dit proces is het uitgangspunt voor dit kunstwerk in Oosterheem. Een voorwaardenscheppende situatie die ontstaat bij de geboorte van deze wijk, ermee opgroeit en wordt belast met zijn geschiedenis.

Ontwerp

Oosterheem is in alle opzichten nieuw, niet alleen gebouwen maar ook de bewoners zijn nieuw. Veel jonge gezinnen zullen deze plek uitzoeken om hun kinderen op te voeden. Alles ademt de sfeer van een begin. Met het begin van de wijk en het begin van haar bewoners begint ook dit kunstwerk. Het bestaat uit een elf meter hoge constructie met daaromheen een trap waaraan hangsloten worden geklikt met de namen en de geboortedata van in de wijk geboren kinderen. Het is een monument voor alle mensen die in Oosterheem geboren zijn, dat zal groeien naarmate de tijd verstrijkt. Hoe meer kinderen er worden geboren des te meer sloten er aan het beeld hangen.

De referentiefoto's geven een beeld van dit gebruik in sommige landen, waar geliefden hun naam in een hangslot graveren en dat aan een ijzeren brug vastklinken. Het sleuteltje wordt in het water gegooid om de eeuwige liefde te bezegelen.

In Oosterheem wordt de start van dit kunstwerk door de gemeente geïnitieerd, de eerste paar duizend in Oosterheem geborenen ontvangen een met hun naam en geboortedatum gegraveerd  slotje, dat bij de opening aan het kunstwerk kan worden geklikt. Voor een bepaalde periode wordt dit gecontinueerd, ouders die hun pasgeboren kind aangeven bij de burgerlijke stand ontvangen een gegraveerd slotje. In de loop der tijd zal het ritueel hopelijk inslijten in de cultuur van de wijk en uitgroeien tot een eigen Oosterheems gebruik waarin iedere vader zich herkent. De groeiende hoeveelheid slotjes symboliseert in meerdere opzichten de vruchtbaarheid van Oosterheem.

Mensen herinneren zich vooral hun jeugd, dat wat er bijzonder was aan de plek waar ze opgroeiden. Ik stel me voor dat mensen die opgroeiden in Oosterheem met genoegen terug denken aan die momenten waarop er weer een aantal vaders trots een nieuwe naam aan het monument klikten. Hun eigen naam met hun geboortedatum hangt er ook nog ergens tussen.

Locatie

De locatie voor het kunstwerk is het eilandje in de plas voor het centrum. Deze goed zichtbare, maar enigszins afgelegen plek leent zich inhoudelijk goed voor een speciaal gebruik, als een moderne pendant van Golgotha, wat letterlijk betekent ‘een plaats die zich verheft'. De gang van de vader naar het eilandje na de geboorte van zijn kind geeft de locatie iets sacraals. Daarnaast geeft het kunstwerk bestaansrecht aan dit ongedefinieerde eilandje wat zijn utilitaire noodzaak enigszins vergoelijkt.