Dear visitor, we’re working on a new website. Coming soon!

projects books text cv publications contact

Casa de Cossa
Maputo, Moçambique, Afrika 1995

Durante o periodo da Oficina de Arte Ujamaa 4 Moçambique 1995, Hans van Houwelingen restaurou a casa de Pedro Cossa, o guarda do Núcleo d’Arte
[Gedurende de Oficina de Arte Ujamaa 4 Moçambique restaureerde Hans van Houwelingen het huis van Pedro Cossa, de wacht van de Núcleo d’Arte.]
(HvH:) “In Mozambique was de burgeroorlog net voorbij, min of meer gekocht door de VN: vrede in ruil voor geld. Dan moet er orde op zaken worden gesteld, uiteraard op een humane en moreel acceptabele manier. Welzijnswerk natuurlijk, maar ook sport en cultuur, typisch zaken die politiek ongevoelig liggen.
Vanuit Nederland, met Nederlandse subsidie, werd een workshop georganiseerd voor Afrikaanse kunstenaars in Maputo. Ik was de enige Europese kunstenaar – en wel uit het land dat de workshop financierde. Aan mijn aanwezigheid zat dus een neokoloniaal luchtje en ik heb me vooraf heel goed afgevraagd welke rol ik zou moeten innemen. Het feit dat ik als een weldoener kunstmogelijkheden kwam brengen heb ik met mijn werk expliciet willen maken, dus als je de zelfkritiek niet ziet dan mis je wat.”
 “De Núcleo d’Arte is een uit de Portugese tijd stammend kunstgebouw in Maputo dat ter gelegenheid van deze workshop, eveneens met Nederlands geld, was opgeknapt. Ik besloot het compleet vervallen huis van de conciërge ernaast te restaureren. Hij heette Pedro Cossa en was aanvankelijk de enige die dat een goed idee vond. Het was uiteraard een kritiek op de Mozambicaanse organisatie die met de besteding van het subsidiegeld de conciërge volledig had genegeerd. Hij mocht niet eens mee eten terwijl hij tientallen jaren voor de Nucleo had gezorgd.”
 “Maar daar ging het niet alleen over. Ik was daar met twintig Afrikaanse kunstenaars samen, waarvan de meeste alleen maar onder de druk van de oorlog hadden gewerkt, geen materialen hadden en nu bezeten de gratis verf op gratis canvas smeerden. Door de repressie hadden zij nooit vrijuit kunnen werken en nu kon dat wel. En dan zit daar iemand tussen met een andere achtergrond en een ander verhaal, die iets volstrekt anders doet. Ik werd niet alleen met hen geconfronteerd maar zij ook met mij. Het was een manier om in contact te komen over verschillende ideeën over beeldende kunst.”
 “Toen ik begon het huis te verbouwen, dachten die mensen dat ik getikt was en lieten me maar begaan, keken me zelfs een beetje met de nek aan. Tot het op een avond mijn beurt was om uit te leggen wat ik aan het doen was. Dat bracht de scherpte in deze workshop waarop ik hoopte. Mijn manier van werken heeft hen geconfronteerd met hun manier van werken. Impliciet werd duidelijk dat de context waarin kunst bestaat niet buiten beschouwing kan blijven.”
 “Ongelijkheid heeft de Mozambicaanse maatschappij volledig ontwricht. Veel mensen verdienen in een leven niet wat anderen in een uur verdienen. In Maputo heeft een kunstwerk dus een andere betekenis dan in Amsterdam. Een aantal kunstenaars bracht hun werk nog voor het af was naar een plek om het te verkopen en dat handeltje liep goed. Ik had er begrip voor dat het ze niet te veel kon schelen wat erop stond. Op mijn beurt had ik de rol van neokoloniale Europeaan die daar met een zak geld de vrede brengt en ik wilde dat zij mij begrepen.”
(MK): “Je denkt heel goed na over je positie: doe ik mee aan een tentoonstelling, waar sta ik als kunstenaar. Had je in dat kader niet beter weg kunnen blijven uit Afrika, ik bedoel: wat weet je ervan en wat heb je ermee?”
(HvH): “Dat geldt voor iedere situatie, ook in Nederland. Meestal ken ik de plek niet waar ik terecht kom, dus moet ik daar flink op studeren. Ik zorg dan dat ik er zoveel van weet dat ik het gevoel heb dat ik begrijp waar ik ben. Ik heb flink wat gelezen over Mozambique, niet dat ik toen wist waar ik naar toe ging, maar ik wist wel dat ik er wel naar toe wilde.
Ik wilde in die situatie mijn eigen manier van werken vasthouden; ik ben geen neger, ik heb wel geld, ik ben ingeënt en ik ga na een maand weer naar huis. Ik heb me daar opgesteld als een Nederlandse kunstenaar met een kritische houding, het werk gemaakt dat bij mij past en dat bewerkstelligt dat er over kunst wordt nagedacht. Bovendien heeft Pedro Cossa nu een huis met een dak erop en een deur erin. Dat had ik er dus mee en ik ben daar nog steeds tevreden over.”



Bron: interview met Hans van Houwelingen door Martin Koolstra, in: Engagement is eigenbelang; een onderzoek naar het engagement in de kunst. 03/2002