projects books text cv publications contact

Satellietschotelgedoogzone
Hoefkade / Poeldijksestraat, Den Haag 1994
(niet gerealiseerd) 

De omstandigheden in de Schilderswijk rond de Poeldijksestraat zijn paradoxaal en bizar. Tegelijk met een actief beleid ter verbetering van de wijk wordt een prostitutiezone met veel randverschijnselen gedoogd. Dit is de basis van veel ellende en ongenoegen. De gemeente Den Haag denkt met een kunstwerk iets aan de situatie te kunnen doen.
Na veel klachten wil de gemeente de buurt tegemoetgekomen door een maatregel te treffen die weliswaar geen eind maakt aan de prostitutie, maar die de ellende aan het
oog onttrekken moet. Er wordt gedacht aan een artistieke afsluiting van de Poeldijksestraat, een soort gordijn. Het werkelijk afsluiten is om allerlei redenen geen reële optie. Met deze in de praktijk onhanteerbare paradox wordt een beroep gedaan op de beeldende kunst. Door een kunstenaar te vragen de ellende van de Poeldijksestraat te onttrekken aan het zicht van de bewoners van de Hoefkade, wordt terloops het probleem verlegd van de politiek naar de kunst; een voor de gemeente verleidelijke, maar doorzichtige manoeuvre.
De basis waarop de hoop op een kunstenaar is gevestigd is wankel en leidt waarschijnlijk tot teleurstelling. De urinoirs in Poeldijksestraat zijn ooit ook gekozen met het doel de aanblik van een pissende dronkelap en een spuitende junk toch nog iets vrolijks te geven. Het zijn met name deze weggezeken bakken, die laten zien hoe averechts dat uit kan pakken. Ze geven onverhuld een beeld van de ranzigheid en van het falen hieraan iets te kunnen doen.
Een visuele afsluiting van de Poeldijksestaat is een zelfde lot beschoren. Het is duidelijk dat men van de ellende af wil, desnoods door middel van beeldende kunst. Het kunstwerk zou laten zien hoe het in zijn doelstelling faalt. Het zou niets kunnen verbergen van de treurige situatie waarin goedkope prostitutie, drugs en alcoholisme het beeld vormen. Dat is het beeld van de Poeldijksestaat en dat beeld is een deel van de cultuur, hoe schrijnend het ook is. Een kunstwerk zou zich daarin kunnen ‘zetten’ maar het is hypocriet als het die cultuur ontkent, het is onmogelijk om die te verbergen en het wordt treurig als het dat probeert.
Het is twijfelachtig of de vraag naar kunst hier terecht is gesteld, maar desondanks is het de moeite waard om vanuit een artistiek perspectief naar de situatie te kijken. De
 ‘verwoeste stad’ van Zadkine heeft ook niet voor de wederopbouw van Rotterdam gezorgd, maar het heeft wel een functie in die stad. Het is in zekere zin ook eervol om voor een taak te worden gesteld waarmee de politiek niet uit de voeten kan. Het realisme brengt een spannende verantwoordelijkheid met zich mee. De reikwijdte van de kunst is echter beperkt, zeker als de vraag een oorsprong heeft als in dit geval. Alhoewel een kunstwerk het probleem nooit zal kunnen oplossen, kan het wel de problematiek verhelderen.
Mijn voorstel is af te zien van het voornemen de buurt visueel af te sluiten van het door prostitutie, drugs en alcoholisme bepaalde straatbeeld. Het beeld van de Poeldijksestraat is een deel van de cultuur, dat niet met schijnheiligheid kan worden gedrapeerd. Niettemin gaat het ontwerp dat ik u wil presenteren in op visuele mogelijkheden van de buurt in relatie tot het straatbeeld.
Van het nieuwe woningblok aan de Hoefkade, op de kop van de Poeldijksestraat, worden alle woningen voorzien van satellietschotels. Achtenveertig functionerende satellietschotels bieden de mogelijkheid om, over het drama van de Poeldijksestraat heen, de blik op de wereld te richten. Als schilden die hen beschermen tegen de ellende van de straat maken deze schotels manifest dat de bewoners hun blik elders richten. Dit kunstwerk sluit de Poeldijksestraat visueel niet af maar biedt daarentegen meer uitzicht.
Vorig jaar liet de gemeente Den Haag honderden satellietschotels verwijderen die niet aan welstandseisen voldeden. Er wordt beoordeeld of een schotel al dan niet het beeld van de straat verstoort. De daartoe min of meer esthetisch bepaalde argumentatie kan worden uitgebreid met een sociaal-cultureel criterium: het culturele straatbeeld. Hoe beeldbepalend is de goot, die evenzeer een gevolg is van gemeentelijk bestuur? Satellietschotels geven nadrukkelijk een beeld van een bevolking die zich thuis verschanst, en zijn van daar uit een stil protest tegen de straat. Achtenveertig satellietschotels op de Hoefkade maken dit protest tot een statement dat het leven genadeloos erkent. Aan u de vraag of er in Den Haag plaats is voor een satellietschotelgedoogzone?


Bron: Hans van Houwelingen, toelichting ontwerp ‘Satellietschotelgedoog-zone Poeldijksestraat’ en brief aan Stroom HCBK en de werkgroep Poeldijksestraat.