Dear visitor, we’re working on a new website. Coming soon!

projects books text cv publications contact

Het Tapijt
Amerhof, Utrecht 1992/1994

Maatschappelijke problemen hebben een grote invloed op het gebruik van openbare ruimte. De inrichting van de openbare ruimte zal niet in staat zijn die problemen op te lossen; daarover geen misverstand. Maar juist het feit dat de openbare ruimte door het openbare leven wordt bepaald, maakt het belangrijk de inrichting van openbare ruimte af stemmen op een maatschappelijke context. Dit ontwerp betreft niet het oplossen van maatschappelijke problemen, maar het verantwoord inrichten van de openbare ruimte. Omdat het belang niet alleen ligt bij de kritische beoordelaar maar vooral bij het openbare leven, is dit ontwerp een reflectie op de omgeving, die zich vervolgens daarin ook op maat zal kunnen voegen.
De problemen in deze voormalige arbeiderswijk wijk zijn groot. Met name de instroom van buitenlanders veroorzaakt veel onrust. Autochtonen  en allochtonen leven op gespannen voet. Mijn doel was te onderzoeken of de problematische sociaal-culturele verandering in deze achterstandswijk consequenties heeft en mogelijkheden biedt voor de inrichting van de openbare ruimte. Twee aspecten wil ik noemen omdat ze ten grondslag liggen aan dit ontwerp voor de Amerhof.
De sociale controle in de buurt is grotendeels verdwenen. De verantwoordelijkheid beperkt zich tot de private ruimte waardoor een normbesef voor de openbare ruimte nagenoeg ontbreekt. Er is eerder sprake van het claimen van rechten van de verschillende groepen dan van verantwoordelijkheidsgevoel.
In achterstandswijken maakt men vaak een koppeling tussen achteruitgang van het welstandsniveau en een veranderende samenstelling van de bevolking, wat resulteert in tegenstellingen tussen verschillende bevolkingsgroepen.
De gehele Amerhof, van de Roerstraat tot aan de Lingestraat, inclusief het schoolplein van kinderdagverblijf De Blokkendoos en een gedeelte van het schoolplein van de protestants-christelijke Van der Hulst school, is bestraat met bakstenen in het patroon van een Perzisch tapijt. De Marokkaanse kunstenaar Hamid Oujaha heeft op mijn verzoek een dessin voor een islamitisch tapijt ontworpen ‘om op Nederlands grondgebied te leggen’. Uitgevoerd in drie kleuren Hollandse baksteen ligt het tapijt schuin over de lengterichting van de Amerhof, precies haaks op de Roerstraat. Ten gevolge van het repeterende patroon in het tapijt ontstaat een structuur voor bomen, banken en verlichting.
De visuele samenvoeging van de beschikbare openbare ruimte met de twee private schoolpleinen doet één groot plein ontstaan. Het bakstenen tapijt schuift onder de omheining van beide schoolpleinen door, waardoor de activiteiten daar deel uit gaan maken van het leven op het plein. Er zijn geen trottoirs of verhogingen. Mensen die
hun huis uitstappen staan meteen op het plein. In feite liggen ook de tuinen voor de woningen niet voor, maar op het plein. Op diverse punten is de grens tussen openbare ruimte en private ruimte vervaagd of verdwenen.
Vreemde gebruiken en levenswijzen zijn voor de ander vaak moeilijk te begrijpen en te accepteren. In dit soort wijken heerst veelal de opvatting dat de buurt achteruit gaat. Een gevoel van een te laag welstandsniveau blijkt voor veel mensen een achterliggende oorzaak van veel andere problemen te zijn. Omdat er in dit bestaan niets voor hen is weggelegd, diskwalificeren ze zichzelf en anderen. De geringe aandacht die de overheid aan hen besteedt, wordt ervaren als de geringe waarde die aan hen wordt toegekend.1
Een hoogwaardige inrichting van de openbare ruimte zou als positieve aandacht ervaren kunnen worden en in dat geval bijdragen aan de kwaliteit van het openbare leven.
Gezien de grote tegenstellingen in deze wijk is het belangrijk dat verschillende groepen de ruimte toch als ‘van hen’ kunnen ervaren. Het plein moet ook voor diverse doeleinden kunnen worden geclaimd, daarom ontbreken attributen voor speciaal gebruik. Het accent ligt op het creëren van ruimte, in plaats van het invullen van de ruimte. Anders gezegd is een stuk Nederlands grondgebied zo ingericht, dat mensen vanuit verschillende gezichtspunten er zich in kunnen vinden.
Sinds jaar en dag worden Perzische tapijten door autochtone Nederlanders geapprecieerd. Bij duizenden gezinnen ligt dit islamitische cultuurgoed op de tafel of de vloer. Op de Amerhof heeft de Nederlandse bodem een islamitische bedekking. Daarbovenop staan zeven bronzen christelijke lammetjes als speelobject voor de kinderen van het kinderdagverblijf. Wellicht wordt duidelijk dat met name deze kinderen leven in een buurt waarin er nieuwe verhoudingen tussen buurtbewoners ontstaan.

Bron: Toelichting ontwerp-opdracht Amerhof. Amsterdam 1992
1. Vreemd volk, gemengde gevoelens, van F. Bovenkerk e.a.; etnische verhoudingen in een grote stad, Boom, Meppel 1985